Lata powojenne

(ostatnia aktualizacja 28 - VIII - 2016)

Darmowe narzÄ?dzie do tA?umaczeA? stron internetowych
FreeWebsiteTranslation.com
(dla prawidłowego powiększania zdjęć zaleca się przeglądarkę FIREFOX)

Podgląd Podgląd Odcinek półwyspu helskiego od Juraty aż do końca cypla był po wojnie jedną z najbardziej strzeżonych i ufortyfikowanych baz wojskowych.
Niekończące się kilometry umocnień polowych wykonanych ze specjalnych betonowych płyt prefabrykowanych połaczonych stalowym drutem, można do dziś spotkać w helskim lesie na każdym kroku. Z czasem druty pękają, rowy strzeleckie zwane także transzejami zamykają się, walą się większe umocnienia - jak zamieszczone obok na zdjęciu stanowisko dla czołgu na Kompanijnym Rejonie Umocnionym 31 BAS.
Na zdjęciu pierwszym widać (na wprost) miejsce przeznaczone na lufę czołgu, na zdjęciu drugim widać z lewej strony wejście do istniejącej jeszcze w 2014 r. podziemnej komory, umieszczonej na końcu korytarza w kształcie litery "L".

Podgląd W latach powojennych w związku z rozbudową Marynarki Wojennej port wojenny w Helu powiększono ponad dwukrotnie, rozbudowując go w kierunku portu rybackiego. Okolo roku 1977-79, dla ochrony zachodniego narożnika portu przed atakami morza, wciągnięto na mieliznę w jego pobliżu pozostałości dwu wycofanych ze służby i częściowo rozebranych niszczycieli projektu 30 bis, znanych także jako typ Smiełyj (w terminologii NATO Skoryj) - służących w PMW jako WICHER (II) i GROM (II). Obok GROMA zatopiono jeszcze niewielką, anonimową jednostkę. Resztki tych trzech wraków są do dziś widoczne zarówno z przepływających statków spacerowych jak i na zdjęciach satelitarnych. Tuż obok, ale niewidoczny, pod wodą, znajduje się wrak przedwojennego kontrtorpedowca (niszczyciela) WICHER, wsławionego walką w kampanii wrześniowej 1939 roku.

ORP WICHER został zatopiony 3 IX w basenie helskiego portu wojennego po ataku niemieckich bombowców nurkujących Ju-87. Pod koniec 1939 roku Niemcy postawili wrak WICHRA na równej stępce i wyholowali go poza port wojenny. Po wojnie, w 1963 roku większa część wraka została pocięta na złom.
Obecnie ukryte całkowicie pod wodą, leżące zaledwie kilkadziesiąt metrów od falochronu portu wojennego w Helu na głębokości ok.12 m pozostałości wraka ORP WICHER są dostępne dla płetwonurków - po uzyskaniu zezwolenia z Urzędu Morskiego w Gdyni. Na wraku organizowane są liczne szkolenia dla płetwonurków i fotografii podwodnej.
Wiele publikacji myli wrak przedwojennego WICHRA z leżącym około 200 m na północny - zachód od niego, widocznym ponad powierzchnią wody, umieszczonym jako ochrona portu wojennego przed atakami morza wrakiem powojennego okrętu ORP WICHER II produkcji radzieckiej.


Przedwojenne stanowisko działa 152,4 mm nr 1 baterii Laskowskiego, znajdujące się najbliżej Zatoki, zostało wysadzone w powietrze przypadkowo, w niewyjaśnionych okolicznościach już po wyzwoleniu Helu - podobno jesienią 1946 roku. ... tutaj więcej o baterii Laskowskiego ...

Zaraz po wojnie podjęto decyzję szybkiej budowy nowych Baterii Artylerii Stałej (BAS) lokując je wzdłuż całego polskiego Wybrzeża - najwięcej w rejonie Helu i Zatoki Gdańskiej.

NOTABENE: Ponieważ często są mylone zdjęcia przedwojennych Boforsów (154,2 mm) z bat. im.H.Laskowskiego z powojennymi działami MU-2 (152 mm) z 3 BAS Hel-Bór, pokazuję tu przykładowe widoki pokazujące różnice w kształcie pancerza, pozwalające na bezbłedną identyfikację.

1939 r. - bateria
im. Heliodora Laskowskiego
4 x BOFORS 152,4 mm
Podgląd Podgląd 1956 r. - 3 BAS
4 x MU-2 152 mm
Podgląd Podgląd

11 BAS - Redłowo dzialo 130 mm  B-13 - 4 radzieckie działa B-13 - 130 mm, gotowość bojowa osiągnięta w 1948 roku. Baterią przez krótki czas dowodził kmdr.Zbigniew Przybyszewski, zasłużony dowodzeniem bat.Laskowskiego w 1939r.
Jedno ze stanowisk 11 BAS osunęło się w późniejszych latach z redłowskiego klifu, drugie, ważące 47 ton zostało w 2012 roku celowo zepchniete z klifu, gdyż zagrażało życiu przechodzących.

[fot. działa po renowacji w maju 2006 ze strony www: www.reduta.fortyfikacje.pl/redlowo1.htm ]

13 BAS - Hel-Cypel - W 1948 roku zbudowano nowe stanowisko artyleryjskie, dokładnie według przedwojennego projektu, sytuując go na północ od przedwojennego stanowiska nr. 4. mniej więcej tam, gdzie na szkicu jest stanowisko NKM-u dwulufowego.
dzialo 130 mm  B-13
Przenumerowano stanowiska - przedwojenne stanowisko nr. 2 - otrzymało nr 1, stanowisko nr 3 otrzymało nr 2, stanowisko nr 4 otrzymało nr 3, a nowo zbudowane otrzymało nr 4. Tak powstała w Helu 13 BAS (Bateria Artylerii Stałej)
Na tych stanowiskach ustawiono 4 działa - armaty morskie B-13 kalibru 130 mm (lufy długości 50 kal) produkcji radzieckiej.
Ich zasięg maksymalny wynosił 25 km, a skuteczny 19 km.
Ostatnie zachowane działo stoi na stanowisku nr 3 (przedwojenne nr 4) do dziś. W roku 2008 stanowisko to zostało odrestaurowane przez Muzeum Obrony Wybrzeża i wraz z wystawami umieszczonymi w schronie pod działem udostępnione do zwiedzania jako oddział MOW.

[fot. Valle]

25 BAS - Stogi - 4 działa 130mm B-13 ustawione na terenie między Westerplatte i Stogami, gotowość bojowa osiągnięta w 1955 roku.

3 BAS - Hel-Bór dzialo 152 mm  MU-2 - 4 działa 152 mm, gotowość bojowa osiągnięta w 1956 roku, jako jedna z ostatnich oddanych do użytku. Była to najpotężniejsza, jedyna powojenna bateria kalibru 152 mm, uzbrojona w działa radzieckie MU-2, 152/57. Jedno z tych dział można oglądać w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. (fot obok)

[fot. w MWP w Warszawie - Valle]

27 BAS - Hel dzialo 100 mm  B-34U - W 1955 roku zbudowano niedaleko portu rybackiego, od strony Zatoki cztery stanowiska dział 100 mm BU34U, zagłębione w ziemi cienkościenne, żelbetowe, w odległościach co 50 m. Ustawiono na nich 4 radzieckie armaty morskie B-34U o zasięgu ognia maksymalnym 22 km, a skutecznym 16,4 km. Armaty takie miał w tym czasie także ORP BURZA. Helskie stanowiska tej baterii połączono podziemnymi korytarzami komunikacyjnymi. Po rozwiązaniu baterii trzy działa pocięto na złom. Ostatnie działo stoi na stanowisku do dziś.
W latach 2012-2013 Urząd Morski odrestaurował brzeg Zatoki w rejonie tej baterii, tworząc deptak spacerowy.

[fot. Valle]

28 BAS - Oksywie - Identyczną jak w Helu, czterodziałową baterię 100mm BU34U ustawiono niemal jednocześnie z helską na krawędzi klifu, na płn. od portu wojennego na Oksywiu. Jej pozostałości znajdują się w rejonie ul.Muchowskiego na Oksywiu.

34 BAS - Rozewie dzialo 130 mm  B-13 - tu, na wysokim klifie ustawiono 4 działa 130mm B-13, była to ostatnia zbudowana w Polsce bateria 130mm.

[fot. Jacek Okurowski]

W 1974 roku, w związku ze zmianami w koncepcjach obronnych Układu Warszawskiego, a także ze wzrostem znaczenia broni rakietowej i wzmocnieniem środków napadu powietrznego, rola artylerii nadbrzeżnej drastycznie zmalała - z tego powodu rozformowano w Polsce wszystkie Baterie Artylerii Stałej. W 1977 roku zaprzestano konserwacji dział, porzucając je na pastwę losu....
W 1986 roku przy Klubie Garnizonowym miasta Hel utworzono na powierzchni 860 m2 kosztem ok. 1 mln. zł. Skansen Uzbrojenia, w którym ulokowano dostępne w Helu egzemplarze uzbrojenia Marynarki Wojennej - przede wszystkim armaty, miny i torpedy.
W latach 90-tych większość stojących jeszcze na swoich stanowiskach armat Marynarki Wojennej pocięto na złom - także te helskie przestały istnieć, do dziś pozostawiono tylko 2 działa wspomniane powyżej.

NOTABENE: Gdy Hel zaczął już byc dostępny dla turystów, pierwszym przewodnikiem po militariach Helu stał się kmdr. Edmund Jarczyk. Jego zasługą było niezwykle aktywne przypominanie turystom militarnej historii Helu a także uratowanie ostatnich fragmentów działa z bat. Laskowskiego przed złomowaniem. Przeczytajcie wspomnienie o legendarnej postaci Helu:
- kmdr. Edmundzie Jarczyku.

Zestawienie powojennych Baterii Artylerii Stałej (BAS)

Rejon Głównej Bazy w Gdyni

l.p. oznaczenie
baterii
uzbrojenie główne lokalizacja data
gotowości
uwagi numeracja
kodowa
obiektów
1 3 BAS 4x152 mm MU-2 Hel-Bór 1956 najcięższa bateria polska 1100
2 11 BAS 4x130mm B-13 Redłowo 1948   100
3 13 BAS 4x130mm B-13 Hel-Cypel 1949   200
4 25 BAS 4x130mm B-13 Gdańsk-Stogi 1955   600
5 27 BAS 4x100mm B34U Hel-Cypel 1957   1000
6 28 BAS 4x100mm B34U Oksywie 1957   700
7 34 BAS 4x130mm B-13 Rozewie .... ostatnia zbudowana BAS 900

Pozostałe baterie

l.p. oznaczenie
baterii
uzbrojenie główne lokalizacja data
gotowości
numeracja
kodowa
obiektów
1 9 BAS 4x130mm B-13 Ustka 1951 500
2 17 BAS 4x130mm B-13 Międzyzdroje .... 300
3 19 BAs 4x130mm B-13 Kołobrzeg .... 400
4 31 BAS 4x130mm B-13 Ustronie Morskie
(Wieniotowo )
1954 800

Końcowe cyfry kodów poszczególnych obiektów, pozwalające na identyfikację ich przeznaczenia:

1 , 2, 3, 4 numery stanowisk ogniowych
(numeracja zaczyna się od prawego skrzydła baterii)
5 centrala artyleryjska
6, 7, 8 GPKO i ZPKO
(Główny i Zapasowy Punkt Kierowania Ogniem)
9 elektrownia
10 podstacja wysokiego napięcia
11,12 schrony dla załogi
13, 14, 15, 16 schrony amunicyjne
17, 18 schrony dla reflektorów p-lot.
19, 20 punkty obserwacyjne
21 stanowisko dowodzenia
22, 23 schrony dla agregatów reflektorów
25 schron agregatu pomocniczego

Podgląd

W 1963 roku utworzono w Helu 22 Dywizjon Rakietowy Obrony Powietrznej Kraju, uzbrojony w zestawy rakietowe PZR S–75M Wołchow. /Rakieta S-75 - fot.Marcin Witkowski, z Wikipedii/

W 2001 roku Dywizjon rozformowano, burząc część jego budowli i przeznaczając teren na sprzedaż. Więcej warto przeczytać na stronie 22. dywizjon rakietowy Obrony Powietrznej m. Hel


Podgląd W 1973 sformowano w Helu Borze 64 dywizjon ogniowy artylerii rakietowej uzbrojony w przeciwlotnicze zestawy rakietowe PZR S-125M Newa.

Dywizjon został rozformowany w 1993 roku, a następnie - praktycznie wszystkie jego obiekty zburzono.



9 Flotylla Obrony Wybrzeża

31 maja 1965 roku z Brygady Obrony Wodnego Rejonu Głównej Bazy powstała 9 Flotylla Obrony Wybrzeża nosząca od 18 listopada 1978 roku imię kontradm. Włodzimierza Steyera.
W jej skład wchodziły:

  • 11 Dywizjon Ścigaczy w Helu (rozformowany)
  • 13 Dywizjon Trałowców w Helu (przekazany do 8 Flotylli Obrony Wybrzeża)
  • 9 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej w Ustce (przekazany do 3 Flotylli Okrętów)
  • 43 Batalion Saperów MW w Rozewiu (przekazany do 3 Flotylli Okrętów)
  • 55 kompania przeciwchemiczna w Rozewiu (przekazana do 3 Flotylli Okrętów)
  • 7 Rejon Obserwacji i Łączności w Helu (przekazany do 11 Pułku Łączności MW)
  • Komenda Portu Wojennego w Helu (przekazana do 3 Flotylli Okrętów).
  • Komenda Garnizonu Hel

Flotylla ta była odpowiedzialna za obronę akwenu morskiego przeyległego do wschodniego wybrzeża Polski. Jej głównym zadaniem było zwalczanie okrętów podwodnych oraz walka przeciwminowa (poszukiwanie, zwalczanie oraz stawianie min).

Jednostki nadbrzeżne 9 Flotylli miały specjalistyczne przeznaczenie. Zadaniami inżynieryjno-saperskimi zajmował się 43 Batalion Saperów w Helu-Borze. Stałą obserwację pasa wód przebrzeżnych prowadziły punkty obserwacji wzrokowo-technicznej i łączności 7 Rejonu Obserwacji i Łączności na Helu.
Obronę przeciwlotniczą zapewniał 9 Dywizjon Artylerii Przeciwlotnicznej w Ustce, a obronę przeciwchemiczną - 55 Kompania Przeciwchemiczna w Rozewiu.

28 grudnia 2006 roku 9 Flotylla Obrony Wybrzeża w Helu została rozformowana i podzielona pomiędzy inne jednostki wojskowe opuściła Hel.

Dane na temat 9 Flotylli Obrony Wybrzeża można znaleźć na stronie Wikipedii


Od czasów przedwojennych zmienił się kształt cypla, resztki przedwojennego stanowiska nr. 1 Baterii Laskowskiego zastały zniszczone przez wody Zatoki, natomiast plaża na wysokości obecnego stanowiska nr. 3 działa 130 mm bardzo się poszerzyła.
Rozebrano większość torów kolejki wąskotorowej, wymieniono a następnie skasowano większość dział.
W muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni można obejrzeć:

- jedno działo Bofors 152,4 mm z baterii Laskowskiego (ciężar z podstawą 28 000kg, zasięg 23 km, ciężar pocisku 46 kg), z opisem:

Armata nadbrzeża kal. 152,4 mm typu Bofors, wz. 35, nr 2 z baterii helskiej im. Heliodora Laskowskiego 1939 r.; armata posiada zamek bocznoklinowy z polskimi napisami; na komorze zamkowej (z tyłu) napisy: "Dz 152,4 mm L 55 wz 35 No 5 "1935" 960 kg" ( waga dotyczy lufy); Opornik - 2 cylindry pod lufą, powrotnik nad lufą; maska z tyłu otwarta nie osłania komory zamkowej; do maski przymocowany pomost wychodzący poza działo; na masce ślady po odłamkach; lufa 2 stopniowa z przejściem stożkowym.

- dwa działa Schneider 105 mm (na kołach) z baterii Greckiej lub Duńskiej (ciężar całkowity 5 000kg, zasięg 20 km, ciężar pocisku 26,4 kg)
- dwulufowe działo Bofors wz.34/36 120 mm zdjęte z "GRYFA" (ciężar całkowity 17650kg, zasięg 19,4 km, ciężar pocisku 24 kg)

W muzeum Wojska Polskiego w Warszawie można m.inn. obejrzeć:
- jedno działo Bofors 152,4 mm z baterii Laskowskiego, Na komorze zamkowej opis:

Dz 152,4 mm L 55 wz. 35
No 2
B 1935 B
960 kg"

- jedno działo MU-2 152 mm z powojennej baterii w Hel-Bór.

Po wojnie do Polski wrócił kuter pościgowy przedwojennej Straży Granicznej BATORY i po licznych, śródlądowych kolejach losu, uratowany przed pocięciem na złom wrócił do Helu jako pomnik, który stał na nabrzeżu Portu Wojennego. Przez lata dewastowany i rozkradany został w końcu 2009 roku przecięty na dwie części i przewieziony do Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni. Tam kadłub został odnowiony - planowana jest także rekonstrukcja wyposażenia.


Represje GZI w stosunku do Obrońców Wybrzeża

Trzydziestu jeden (spośród ok. 78 poległych i zmarłych z ran) obrońców Helu spoczywa w zbiorowej mogile na helskim cmentarzu, wielu innych wróciło do czynnej służby w marynarce PRL, lecz w powojennych latach niektórym nawet tego prawa odmówiono.
W latach powojennych rozszalała sie w Polsce władza tajnej wojskowej bezpieki - tzw. GZI (Główny Zarząd Informacji). Za tą niepozorną nazwą kryła sie istytucja która więziła, torturowała, wymuszała zeznania i skazywała na wysokie wyroki tysiące osób. Apogeum bezprawnych działań wojskowej bezpieki nastąpiło w latach 1950-52.
Komandor Władysław Steyer po powrocie z niewoli do kraju, piastował wysokie stanowiska w Marynarce, aż
w 1947 roku został mianowany jako kontradmirał dowódcą Marynarki Wojennej. W 1950 roku został usunięty ze swojego stanowiska i zmuszony do przeniesienia się daleko od morza, do Ostrołęki. Na Wybrzeże wrócił dopiero po rehabilitacji październikowej w 1956 roku, w roku 1957 zmarł.

Komandor porucznik Zbigniew Przybyszewski - oraz SIEDMIU dalszych komandorów - Obrońców Wybrzeża zostało nagle po kolei aresztowanych
w okresie 1950-51

• kmdr por.Zbigniew Przybyszewski
• kmdr Stanisław Mieszkowski
• kmdr por. Robert Kasperski
• kmdr por. Wacław Krzywiec
• kmdr Jerzy Staniewicz
• kmdr por. pilot Kazimierz Kraszewski
• kmdr Marian Wojcieszek
• kmdr por. Adam Rychel

Po miesiącach tortur w sfingownym, tajnym procesie prowadzonym przez przez Najwyższy Sąd Wojskowy zapadły okrutne wyroki - dożywocie było łaską...

• Aresztowany jako ostatni kmdr.por. Adam Rychel został przez miesiące tortur doprowadzony do takiego stanu psychicznego, że nie nadawał się nawet na ofiarę procesu - został 28 VIII 1953 niespodziewanie "wystawiony" za bramy więzienia...

• Na karę dożywocia skazano 1952-VII-21 kmdr.por. Wacława Krzywca i kmdr.por. Kazimierza Kraszewskiego.
• Pięciu z komandorów zostało skazanych 1952-VII-21 na karę śmierci: Zbigniew Przybyszewski, Jerzy Staniewicz, Stanisław Mieszkowski, Marian Wojcieszek i Robert Kasperski.

•Dwum komandorom: Marianowi Wojcieszkowi i Robertowi Kasperskiemu zmniejszono wyroki, orzeczone w majestacie stalinowskiego prawa - do dożywocia.

• Trzem pozostałym nie pomogły pisane przez ich rodziny prośby o łaskę do Bieruta i Zawadzkiego. Skazani haniebnymi wyrokami :

- • komandor porucznik Zbigniew Przybyszewski, 45 lat
• komandor Jerzy Staniewicz, 49 lat
• komandor Stanisław Mieszkowski, 49 lat

zostali w grudniu 1952 r. zastrzeleni w więzieniu strzałąmi w tył głowy..... Ich rodzin nie poinformowano nawet nawet, gdzie zostali pochowani - i to mimo formalnej rehabilitacji w 1956 roku.

Od kwietnia do czerwca 1956 roku WSZYSCY skazani w powyższych procesach zostali UNIEWINNIENI.... Żaden formalny wyrok nie przywróci jednak życia, ani nie zmieni okrutnych przeżyć niewinnie uwięzionych i bezprawnie torturowanych....

W więzieniach "Informacji Wojskowej" - militarnej wersji bezpieki, zginęli także - spośród obrońców Helu:

• por.mar. Zbigniew Smoleński-Nieczuja, stracony 21.02.1946 r. w Bydgoszczy,
• por.mar. Zdzisław Ficek, stracony dnia 16.12.1952 r. w Gdańsku,
• kontradmirał Adam Mohuczy, zmarł po torturach 07.05.1953 r. w więzieniu w Sztumie,
• kpt.mar. Kazimierz Bartoszyński, zmarł po torturach 07.08.1955 r. w więzieniu we Wronkach,
• kmdr por. Wacław Zbigniew Krzywiec, torturowny w więzieniu, zmarł 12.03.1956 r. zaledwie w miesiąc po warunkowym zwolnieniu.

- wielu innych skazanych, jak np. komandor porucznik Robert Kasperski, czy komandor Marian Wojcieszek (obrońcy Helu z 1939 roku) dożyło do tzw. "października" 1956 roku i doczekało symbolicznej rehabilitacji.....

Ukrywanie faktów trwa niemal do dziś. Komandor Mieszkowski - jeden z niewinnie straconych - został uhonorowany w Kołobrzegu skwerem swojego imienia i pomnikiem z tablicą informacyjną. Na tej tablicy, umieszczonej przez Ligę Morską i Rzeczną na pomniku w 2007(!!!) roku, haniebnie ukryto fakt, że komandor Mieszkowski został niewinnie stracony. Liczne interwencje syna komandora - nie dawały prze lata żadnego rezultatu... ==zobacz treść tablicy== W końcu, w pobliżu pominka umieszczono rodzaj gadloty z dłuygimi, wielojęzycznymi opisami - gdzie dociekliwa osoba może znaleźć informację o niewinnym straceniu Mieszkowskiego. Tablicy na pomniku nie zmieniono....

Pierwszych ekshumacji ofiar stalinowskich lat udało się dokonać dopiero w 2003 r. Zespół kierowany przez dr hab. Krzysztofa Szwagrzyka (IPN) w ostatnich latach dokonał m.in. ekshumacji ofiar terroru komunistycznego na cmentarzach we Wrocławiu i Warszawie.
W listopadzie 2012 roku, po nieskończenie długich latach starań rodzin zamordowanych - na cmentarzu powązkowskim, na tzw. "Łączce" - ruszyła ekshumacja pochowanych tam ofiar stalinowskich egzekucji. Pobrano też w końcu, do celów porównawczych, materiał genetyczny od rodzin straconych osób.

Krzysztof Szwagrzyk: W latach 1944-1956 w Polsce wydano 8 tys. wyroków śmierci, które w większości wykonano. Ok. 10 tys. ludzi zginęło w walce bądź w wyniku różnych działań pacyfikacyjnych Urzędu Bezpieczeństwa, jednostek wojska i KBW. Ponad 20 tys. ludzi zmarło w więzieniach. Tych, których zakatowano w poszczególnych urzędach bezpieczeństwa, nikt dotychczas nie policzył. W ogromnej większości szczątki tych ludzi zostały ukryte w miejscach, których do dzisiaj nie możemy odnaleźć.
/rozmowa Urszuli Małeckiej w serwisie www.dzieje.pl/

Dopiero w wyniku ekshumacji na warszawskich Powązkach i serii badań genetycznych – wiosną 2014 roku poinformowano oficjalnie o odnalezieniu i identyfikacji szczątków komandorów Zbigniewa Przybyszewskiego i Stanisława Mieszkowskiego. W kilka miesięcy później zidentyfikowano także szczątki trzeciego z zamordowanych w majestacie stalinowskiego prawa: komandora Jerzego Staniewicza.
Przewidywany jest uroczysty pogrzeb wojskowy szczątków trzech zamordowanych komandorów oraz szczątków admirała Unruga na cmentarzu Marynarki Wojennej na Oksywiu.

Nikt jeszcze nie wie, ile ofiar uda się zidentyfikować....


kliknij, aby powiększyć CHWAŁA KOMANDOROM !
Z inicjatywy Stowarzyszenia Byłych Żołnierzy Morskich Sił Specjalnych "FORMOZA" wspieranej aktywnie przez nasze Muzeum Obrony Wybrzeża Stowarzyszenia "Przyjaciele Helu" (MOW) odbyła się 14 grudnia 2012 roku (w końcu! - po 60 latach!!!) na Oksywiu oficjalna uroczystość "Chwała Komandorom" dla uczczenia pamięci trzech komandorów:
  • Stanisława Mieszkowskiego
  • Zbigniewa Przybyszewskiego
  • Jerzego Staniewicza
- zamordowanych w 1952 roku z wyroku sądu wojskowego.

Oksywską uroczystość "Chwała Komandorom" wsparły nie tylko konsultacje i zasoby archiwaliów MOW, ale także referat wicedyrektora MOW w zorganizoanej na Oksywiu sesji. Podstawowy patronat nad uroczystością objęła Marynarka Wojenna.

Zależy nam, aby wiadomość, że w końcu coś się dzieje w tej sprawie, dotarła do Polaków w kraju i za granicą. Bardzo prosimy o jak najszersze udostępnienie wiadomości o tej uroczystości i publikację załączonego obok plakatu w każdy dostępny dla Państwa sposób.

Zachowane na Helu umocnienia z czasów II Wojny Światowej - i te przedwojenne Polskie i te Niemieckie wpisano w 1999 roku do rejestru zabytków militarnych. Obecnie niemal każde z tych umocnień można zwiedzać, tylko w niektórych są dalej obiekty wojskowe.

1 kwietnia 1995 r. zlikwidowano posterunki przy szlabanach wjazdowych oraz dwa szlabany utrudniające wjazd do miasta: na granicy administracyjnej Juraty i Helu oraz tuż przed przejazdem kolejowym w Helu.
Przez te szlabany od kilku lat przepuszczano bez przepustek I BEZ JAKIEJKOLWIEK KONTROLI tylko pojazdy z polską rejestracją. Widocznie to, że od kilku lat był już wolny wjazd pociągami, statkami i autobusami dla każdego jakoś garnizonowi w Helu nie zagrażało, a "wróg" widocznie nie wiedział że łatwo można zmienić tablice rejestracyjne....
Jedynym zauważalnym efektem braku szlabanów stało się rozzuchwalenie złodziei, włamywaczy i tzw. złomiarzy (czyli osób rabujących bezcenne dla historii zabytki wojskowe!) w Helu, tak że niektórzy Helanie poniewczasie wzdychają z sentymentem do czasów "szlabanowych".

W maju 2004 roku otworzono, a wkrótce potem zlikwidowano, szlaban zagradający drogę na helski cypel i po raz pierwszy można tam było wejść legalnie.

Po przystąpieniu Polski do NATO w 1999 r. helski port wojenny wraz z zapleczem zostały początkowo uznane za ważną dla obronności bazę wojskową, jednak 29 czerwca 2010 roku garnizon helski ostatecznie rozwiązano.
Zlikwidowano Izbę Pamięci i Skansen Uzbrojenia przy Klubie Garnizonowym w Helu. Decyzją Muzeum Marynarki Wojennej część eksponatów skansenu i nieliczne eksponaty z Izby Pamięci przekazano jako depozyt do Muzeum Obrony Wybrzeża Stowarzyszenia "Przyjaciele Helu".
W sierpniu 2013 roku większość gigantycznego terenu Portu Wojennego udostępniono dla chętnych spacerowiczów, bez konieczności starania sie o jakiekolwiek przepustki.
Niedostępne pozostały tylko ogrodzone nowoczesnym płotem wojskowym, ścisłe obiekty Punktu Bazowania Hel, wraz z północnym (przedwojennym) basenem portu.
Militarna historia Helu zakończyła się......

Jej kontynuacją są aktualne dokonania helskiego Muzeum Obrony Wybrzeża, które kultywuje pomięć o historii obronności polskiego Pomorza i o Polskiej Marynarce Wojennej w Helu i nosi imię komandora Zbigniewa Przybyszewskiego.

Autorem i Webmasterem tej strony jest Władysław Szarski©.
Opracowania powyższe oparto na róznorodnych materiałach źródłowych (
patrz bibliografia Helu ),

tu zawsze swieci slonce..

Valid HTML 4.01 Transitional