Lata powojenne

(ostatnia aktualizacja 19 - V - 2008)

Powrót do strony głównej.

Odcinek półwyspu helskiego od Juraty aż do końca cypla był po wojnie jedną z najbardziej strzeżonych i ufortyfikowanych baz wojskowych. Niekończące się kilometry umocnień polowych wykonanych z betonowych prefabrykatów można spotkać w helskim lesie na każdym kroku.

Przedwojenne stanowisko działa 152,4 mm nr 1 baterii Laskowskiego, znajdujące się najbliżej Zatoki, zostało wysadzone w powietrze przypadkowo, w niewyjaśnionych okolicznościach już po wyzwoleniu Helu - podobno jesienią 1946 roku. ... tutaj więcej o baterii Laskowskiego ...
W latach powojennych w związku z rozbudową Marynarki Wojennej port wojenny w Helu powiększono ponad dwukrotnie, poszerzając go w kierunku portu rybackiego.
Podjęto decyzje szybkiej budowy nowych Baterii Artylerii Stałej (BAS) lokując je wzdłuż całego polskiego Wybrzeża - najwięcej w rejonie Helu i Zatoki Gdańskiej.

11 BAS - Redłowo dzialo 130 mm B-13 - 4 radzieckie działa B-13 - 130 mm, gotowość bojowa osiągnięta w 1948 roku. Baterią przez krótki czas dowodził kmdr.Przybyszewski, zasłużony dowodzeniem bat.Laskowskiego w 1939r. Jedno ze stanowisk 11 BAS osunęło się w późniejszych latach z redłowskiego klifu.

[fot. działa po renowacji w maju 2006 ze strony www: www.reduta.fortyfikacje.pl/redlowo1.htm ]

13 BAS - Hel-Cypel - W 1948 roku zbudowano nowe stanowisko artyleryjskie, dokładnie według przedwojennego projektu, sytuując go na północ od przedwojennego stanowiska nr. 4. mniej więcej tam, gdzie na szkicu jest stanowisko NKM-u dwulufowego.
dzialo 130 mm B-13 Przenumerowano stanowiska - przedwojenne stanowisko nr. 2 - otrzymało nr .1, stanowisko nr. 3 otrzymało nr. 2, stanowisko nr. 4 otrzymało nr. 3, a nowo zbudowane otrzymało nr. 4
Na tych stanowiskach ustawiono 4 działa 13 BAS (Baterii Artylerii Stałej) - armaty morskie B-13 kalibru 130 mm (lufy długości 50 kal) produkcji radzieckiej.
Ich zasięg maksymalny wynosił 25 km, a skuteczny 19 km. ostatnie z tych dział stoi na stanowisku nr 3 do dziś. W roku 2008 stanowisko to zostało odrestaurowane przezz Muzeum Obrony Wybzreża i wraz z wystawami umieszcenonymi w schronie pod działem udostępnione do zwiedzania.

[fot. Valle]

25 BAS - Stogi - 4 działa 130mm B-13 ustawione na terenie między Westerplatte i Stogami, gotowość bojowa osiągnięta w 1955 roku.

3 BAS - Hel-Bór dzialo 100 mm MU-2 - 4 działa 152,4mm, gotowość bojowa osiągnięta w 1956 roku, jako jedna z ostatnich oddanych do użytku. Była to najpotężniejsza, jedyna powojenna bateria kalibru 152,4 mm, uzbrojona w działa radzieckie MU-2. Jedno z tych dział można oglądać w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. (fot obok)

[fot. w MWP w Warszawie - Valle]

27 BAS - Hel dzialo 100 mm B-34U - W 1955 roku zbudowano niedaleko portu rybackiego, od strony Zatoki cztery stanowiska dział 100 mm BU34U, zagłębione w ziemi cienkościenne, żelbetowe, w odległościach co 50m, . Ustawiono na nich 4 radzieckie armaty morskie B-34U o zasięgu ognia maksymalnym 22 km, a skutecznym 16,4 km. Armaty takie miał w tym czasie także ORP Burza. Helskie stanowiska połączono podziemnymi korytarzami komunikacyjnymi. Po rozwiązaniu baterii trzy działa pocięto na złom. Ostatnie działo stoi na stanowisku do dziś.

[fot. Valle]

28 BAS - Oksywie - Identyczną jak w Helu, czterodziałową baterię 100mm BU34U ustawiono niemal jednocześnie z helską na krawędzi klifu, na płn. od portu wojennego na Oksywiu. Jej pozostałości są w rejonie ul.Muchowskiego na Oksywiu.

34 BAS - Rozewie dzialo 130 mm B-13 - tu, na wysokim klifie ustawiono 4 działa 130mm B-13, była to ostatnia zbudowana w Polsce bateria 130mm.

[fot. Jacek Okurowski]

W 1974 roku, w związku ze zmianami w koncepcjach obronnych Układu Warszawskiego, a także ze wzrostem znaczenia broni rakietowej i wzmocnieniem środków napadu powietrznego, rola artylerii nadbrzeżnej drastycznie zmalała - z tego powodu rozformowano w Polsce wszystkie Baterie Artylerii Stałej. W 1977 roku zaprzestano konserwacji dział, porzucając je na pastwę losu.... W latach 90-tych większość armat rozebrano na złom - także te helskie przestały istnieć, do dziś pozostawiono tylko działa wspomniane powyżej.

Zestawienie powojennych Baterii Artylerii Stałej (BAS)

Rejon Głównej Bazy w Gdyni

l.p. oznaczenie
baterii		 uzbrojenie główne lokalizacja data
gotowości		 uwagi numeracja
kodowa
obiektów
1 3 BAS 4x152,4mm MU-2 Hel-Bór 1956 najcięższa bateria polska 1100
2 11 BAS 4x130mm B-13 Redłowo 1948   100
3 13 BAS 4x130mm B-13 Hel-Cypel 1949   200
4 25 BAS 4x130mm B-13 Gdańsk-Stogi 1955   600
5 27 BAS 4x100mm B34U Hel-Cypel 1957   1000
6 28 BAS 4x100mm B34U Oksywie 1957   700
7 34 BAS 4x130mm B-13 Rozewie .... ostatnia zbudowana BAS 900

Pozostałe baterie

l.p. oznaczenie
baterii		 uzbrojenie główne lokalizacja data
gotowości		 numeracja
kodowa
obiektów
1 9 BAS 4x130mm B-13 Ustka 1951 500
2 17 BAS 4x130mm B-13 Międzyzdroje .... 300
3 19 BAs 4x130mm B-13 Kołobrzeg .... 400
4 31 BAS 4x130mm B-13 Ustronie Morskie
(Wieniotowo )		 1954 800

Końcowe cyfry kodów poszczególnych obiektów, pozwalające na identyfikację ich przeznaczenia:

1 , 2, 3, 4 numery stanowisk ogniowych
(numeracja zaczyna się od prawego skrzydła baterii)
5 centrala artyleryjska
6, 7, 8 GPKO i ZPKO
(Główny i Zapasowy Punkt Kierowania Ogniem)
9 elektrownia
10 podstacja wysokiego napięcia
11,12 schrony dla załogi
13, 14, 15, 16 schrony amunicyjne
17, 18 schrony dla reflektorów p-lot.
19, 20 punkty obserwacyjne
21 stanowisko dowodzenia
22, 23 schrony dla agregatów reflektorów
25 schron agregatu pomocniczego

9 Flotylla Obrony Wybrzeża

31 maja 1965 roku z Brygady Obrony Wodnego Rejonu Głównej Bazy powstała 9 Flotylla Obrony Wybrzeża nosząca od 18 listopada 1978 roku imię kontradm. Włodzimierza Steyera. W jej skład weszły również Komendy Portów Wojennych w Gdyni i na Helu.
Flotylla ta była odpowiedzialna za obronę akwenu morskiego przeyległego do wschodniego wybrzeża Polski. Jej głównym zadaniem było zwalczanie okrętów podwodnych oraz walka przeciwminowa (poszukiwanie, zwalczanie oraz stawianie min).

Jednostki nadbrzeżne 9 Flotylli miały specjalistyczne przeznaczenie. Zadaniami inżynieryjno-saperskimi zajmował się 43 Batalion Saperów w Helu-Borze. Stałą obserwację pasa wód przebrzeżnych prowadziły punkty obserwacji wzrokowo-technicznej i łączności 7 Rejonu Łączności i Obserwacji na Helu.
Obronę przeciwlotniczą zapewniał 7 Dywizjon Artylerii Przeciwlotnicznej w Ustce, a obronę przeciwchemiczną - 55 Kompania Przeciwchemiczna w Rozewiu.

28 grudnia 2006 roku 9 Flotylla Obrony Wybrzeża w Helu została rozformowana i podzielona pomiędzy inne jednostki wojskowe opuściła Hel.

Dane na temat 9 Flotylli Obrony Wybrzeża można znaleźć na stronie Wikipedii

Od czasów przedwojennych zmienił się kształt cypla, resztki przedwojennego stanowiska nr. 1 Baterii Laskowskiego zastały zniszczone przez wody Zatoki, natomiast plaża na wysokości obecnego stanowiska nr. 3 działa 130 mm bardzo się poszerzyła.
Rozebrano większość torów kolejki wąskotorowej, wymieniono a następnie skasowano większość dział.
W muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni można obejrzeć:
- jedno działo Bofors 152 mm z baterii Laskowskiego (ciężar z podstawą 28000kg, zasięg 23 km, ciężar pocisku 46 kg),
- dwa działa Schneider 105 mm (na kołach) z baterii Greckiej lub Duńskiej (ciężar całkowity 5000kg, zasięg 20 km, ciężar pocisku 26,4 kg)
- dwulufowe działo Bofors wz.34/36 120 mm zdjęte z "Gryfa" (ciężar całkowity 17650kg, zasięg 19,4 km, ciężar pocisku 24 kg)

W muzeum Wojska Polskiego w Warszawie można m.inn. obejrzeć:
 - jedno działo Bofors 152 mm z baterii Laskowskiego,
- jedno działo MU-2 152 mm z baterii w Hel-Bór.

Po wojnie do Polski wrócił kuter pościgowy BATORY zobacz opis na stronie Marynarka Wojenna RP - Ryszard Kadow i po licznych, śródlądowych kolejach losu, uratowany przed pocięciem na złom wrócił do Helu jako pomnik, stojący obecnie na nabrzeżu Portu Wojennego.

Trzydziestu jeden spośród poległych obrońców Helu spoczywa w zbiorowej mogile na helskim cmentarzu, wielu innych wróciło do czynnej służby w marynarce PRL, niektórym w owych latach nawet tego prawa odmówiono.
Komandor Władysław Steyer po powrocie z niewoli do kraju, piastował wysokie stanowiska w Marynarce, aż w 1947 roku został mianowany jako kontradmirał dowódcą Marynarki Wojennej. W 1950 roku został usunięty ze swojego stanowiska i zmuszony do przeniesienia się daleko od morza, do Ostrołęki. Na Wybrzeże wrócił dopiero po rehabilitacji październikowej w 1956 roku, w roku 1957 zmarł.
Kapitan Mańkowski z baterii Laskowskiego został po wojnie pilotem portowym w Szczecinie, a w 1950 roku usunięto go z pracy i zakazano mu jakiejkolwiek pracy w rejonie morza.
Komandor porucznik Zbigniew Przybyszewski został w 1950 roku zwolniony z wojska aresztowany i skazany w sfingownym procesie na karę śmierci przez Najwyższy Sąd Wojskowy. W tym samym procesie 19-tu oficerów WP w lipcu 1952, kary śmierci otrzymało za nonsensowne zarzuty polityczne jeszcze czterech innych komandorów. Nie pomogły odwołania do Bieruta i Zawadzkiego. Trzech ze skazanych haniebnymi wyrokami :

- komandor porucznik Zbigniew Przybyszewski,
- komandor Jerzy Staniewicz,
- komandor Stanisław Mieszkowski

zostało zastrzelonych w więzieniu.....

W więzieniach "Informacji Wojskowej" - militarnej wersji bezpieki, zginęli także - spośród obrońców Helu:

- por.mar. Zbigniew Smoleński-Nieczuja, stracony 21.02.1946 r. w Bydgoszczy,
- por.mar. Zdzisław Ficek, stracony dnia 16.12.1952 r. w Gdańsku,
- kontradmirał Adam Mohuczy, zmarł po torturach 07.05.1953 r. w więzieniu w Sztumie,
- kpt.mar. Kazimierz Bartoszyński, zmarł po torturach 07.08.1955 r. w więzieniu we Wronkach,
- kmdr por. Wacław Zbigniew Krzywiec, torturowny w więzieniu, zmarł 12.03.1956 r. zaledwie w miesiąc po warunkowym zwolnieniu.

- wielu innych skazanych, jak np. komandor porucznik Robert Kasperski, czy komandor Marian Wojcieszek (obrońcy Helu z 1939 roku) doczekało października i symbolicznej rehabilitacji.....

patrz: Kmdr ppor.dr Sławomir KUDELA - Miejsca pamięci marynarzy represjonowanych przez stalinizm (Przegląd Morski, kwiecień 2002)

Zachowane na Helu umocnienia z czasów II Wojny Światowej - i te Polskie i te Niemieckie wpisano w 1999 roku do rejestru zabytków militarnych. Obecnie niemal każde z tych umocnień można zwiedzać, tylko w niektórych są dalej obiekty wojskowe.

Po przystąpieniu Polski do NATO helski port wojenny wraz z zapleczem zostały uznane za ważną dla obronności bazę wojskową. Militarna historia Helu biegnie dalej......

Więcej szczegółów na super-ciekawej stronie o powojennych BAS:

Autorem i Webmasterem tej strony jest Władysław Szarski©.
Opracowania powyższe oparto na materiałach źródłowych (patrz bibliografia Helu),

tu zawsze swieci slonce..Powrót do strony głównej