Helskie domy zapisane w historii
(domy i budowle, które mijamy - często nie wiedząc o nich wiele)

...uszeregowane z północy na południe...

(Ostatnia aktualizacja 3 VIII 2019)


do strony głównej
Czekam na uwagi i poprawki co do tej strony - lub nadesłanie ciekawych zdjęć:
Mail nadawcy (nieobowiązkowo):

Podgląd
galeria foto

Rogatki wojskowe
Po wojnie wjazdu do miasta Hel strzegły dwie rogatki wojskowe:
PIERWSZA na granicy Juraty
- a po kontrolowanym przez wojsko przejeździe przez las
DRUGA na granicy cywilnego terenu miata Hel.
Aby dojechać szosą do miasta Hel wszyscy pasażerowie musieli się wylegitymować dowodami osobistymi mieszkańców Helu lub specjalnymi przepustkami.
Ok. 1990 r. kontrole ograniczano do samochodów z nie-polską rejestracją, a tym z polską otwierano szlabany bez kontroli.
Szlabany i kontrola na rogatkach zostały ostatecznie zlikwidowane w latach 90. XX wieku
Rogatka na granicy Jastarni została zburzona ok. 2016 r.
Rogatka na granicy Helu została przekształcona w mieszkania komunalne.

przy szosie Jurata - Hel
Podgląd
galeria foto

Budynek Trzech Sztabów
W 1929 r. Towarzystwo Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych zbudowało obszerny pensjonat, który w wyniku konkursu nazwano JANTAROWA CHECZ.
Dwupiętrowy, luksusowy na owe czasy budynek rozporządzał około 70 pokojami.
W połowie lat 30-tych Jantarowa Checz została przymusowo wywłaszczona dla potrzeb wojska - i tuż naprzeciw niej zbudowano Port Wojenny.
Ta budowla po wojnie, jako siedziba 9 Flotylli Okretów zyskała nową nazwę:
*** BUDYNEK TRZECH SZTABÓW:
- parter sztab łączności
- I piętro - sztab ścigaczy
- II piętro sztab trałowców
Obecnie (2019 r.) mieści się tam powstały na bazie Komendy Portu Wojennego w Helu - Punkt Bazowania Hel.

ul. gen. Władysława Sikorskiego
Podgląd
galeria foto

Przedwojenne koszary
Budynek koszarowy zbudowany w porcie wojennym w dwudziestoleciu międzywojennym.
Dlaczego wybrałem akurat ten budynek koszarowy, przecież w Helu było ich wiele?
--- Dlatego, bo ten budynek dotrwał do czasów współczesnych niemal w oryginalnej formie.
Obecnie opuszczony i zdewastowany - ale cały.

ul. gen. Władysława Sikorskiego
Podgląd
galeria foto

"KRZYSIA"
Wstępne starania o osiedlanie się polskich rybaków w zamieszkałej w 100% przez Niemców miejscowości Hel rozpoczęły się 1921 r.
Hel, jako miejscowość położona na końcu półwyspu był dla polskich rybaków najwygodniejszym miejscem do wychodzenia na połowy na pełne morze.
Gdy w zimie Małe Morze (zatoka) zamarzało - Hel stawał się jedynym miejscem do wychodzenia na połowy.
Staraniem starosty z Pucka zbudowano w Helu w 1925 roku dwa budynki, jako tymczasowe schronienie dla rybaków.
Większy z tych budynków zawierający 16 pokojów i 7 kuchni nazwano "Krzysia". Latem pomieszczenia były dostępne do wynajęcia dla wszystkich chętnych, w zimie wyłącznie dla rybaków.
"Krzysia" była pierwszym budynkiem w rejonie w którym umiejscowiono późniejszą "Kolonię rybacką". Starania o osiedlenie polskich rybaków w Helu dały efekt dopiero w 1928 r. gdy rozpoczęto budowę Kolonii Rybackiej.
Dawna "Krzysia" istnieje do dziś jako budynek wielorodzinny, niedaleko wjazdu do portu wojennego - choć nie nosi już historycznej nazwy.

ul. gen. Władysława Sikorskiego 15
Podgląd
galeria foto

Dworzec PKP
Linię kolejową z Władysławowa (wtedy: Wielka Wieś) do Helu zbudowano w latach 1920-21. Decyzję o jej budowie podjęto ze wzgledów strategicznych - od 1919 r. trwała wojna z bolszewikami, port w Gdyni jeszcze nie istniał (pierwszy statek oceaniczny SS KENTUCKY przyjęto tam dopiero 13 sierpnia 1923 roku) i jednynie port w Helu dawał nadzieję na przeładunki dostaw wojskowych.
Historia potoczyła się jednak inaczej, dostawy - choć z wielkimi kłopotami - przesyłano przez Gdańsk, a po pokonaniu Rosjan i zawieszeniu broni 18 października 1920 r. linia kolejowa do Helu straciła znaczenie i oddano ją do użytku cywilnego.
Drewniano-szachulcowy budynek dworca przetrwał II wojnę światową i przetrwał, nieco rozbudowany do dziś.

ul. Dworcowa 1
Podgląd
galeria foto

Poczta
Budynek POCZTY zbudowany w czasach pruskich, póżniej przebudowany.

ul. Wiejska 55
Podgląd
galeria foto

Kino WICHER
Kinoteatr Wicher - kiedyś reprezentacyjny budynek Helu. Jedno z większych kin na Pomorzu w okresie PRL-u. Miało ogromną, nachyloną salę widowiskową i obszerną scenę.
Przed kilku laty sprzedany w ręce prywatnego nabywcy - dziś opuszczona ruina.

ul. kmdr. Przybyszewskiego 10
Podgląd
galeria foto

Klub Garnizonowy
Klub garnizonowy i kasyno oficerskie. Była tu wspaniała stołówka - pardon! - restauracja! A jakie bale sylwestrowe tam były... Salę zdobiła ogromna mozaika, na piętrze była kawiarenka, a z drugiej strony znajdowała się w budynku Sala Tradycji.
Eksponaty z Sali Tradycji przejęło Muzeum Marynarki Wojennej - mimo iż oferowaliśmy salę i przeniesienie całości ekspozycji do Muzeum Obrony Wybrzeża...
Tu, w jednej z sal odbyła się 29 czerwcaa 2010 r. smutna uroczystośc likwidacji garnizonu w Helu.
Budynek przez pewien czas był jeszcze siedzibą Klubu Punktu Bazowania Hel - potem wojsko wycofało sie z niego całkowicie.
Przed kilku laty sprzedany w ręce prywatnego nabywcy - dziś opuszczona ruina.

ul. kmdr. Przybyszewskiego 8
Podgląd
galeria foto

Kaplica katolicka
Staraniem księdza Pawła Stefańskiego z Jastarni(pozostawił świetnie napisane pamiętniki) zgromadzono w 1924 r. fundusze na budowę pierwszej kaplicy katolickiej w Helu.
Dyrekcja Lasów Państwowych wydzierżawiła na ten cel działkę obok leśniczówki na 99 lat (do 2023 r.)
W listopadzie 1924 r. kaplica została poświęcona. W 1928 r. dobudowano nawę, która pozwoliła na pomieszczenie 100 wiernych.
Obecnie to kaplica przedpogrzebowa - stojąca obok kościoła.

pomiedzy ul. Żeromskiego i ul. Steyera
Podgląd
galeria foto

Kościół katolicki
Budowę kościoła katolickiego rozpoczęto w październiku 1932 r. Aby przygotować plac budowy ścięto rosnącą tam sekwoję - osobliwość przyrodniczą. Obecnie, zasadzoną kilka lat temu sekwoję mozna podziwiać w ogródku Muzeum Helu.
W czerwcu 1933 r. konsekrowano nowozbudowany, według projektu inż. arch. S. Cybichowskiego kościół katolicki w Helu pod wezwaniem Bożego Ciała.
Po usunięciu licznych usterek budowlanych, dokonano ostatecznego odbioru technicznego budynku kościoła w czerwcu 1934 r.
Obecnie jest on wpisany do rejestru zabytków.

pomiędzy ul. Żeromskiego i ul. Steyera
Podgląd
galeria foto

Stara leśniczówka
Prawo do wolnego używania helskiego lasu zostało nadane mieszkańcom naszego miasta jeszcze przez zakon krzyżacki w przywileju z roku 1378 r.
Pierwotnie dozór nad przestrzeganiem tego prawa sprawował pastor, potem złożono go na ręce administratorów z Gdańska, a od roku 1817 na urzędujących w Helu leśników.
Pierwszy leśniczy helski - nazwiskiem Hecker, powołany przez magistrat gdański, zamieszkał w 1817 roku w Helu w zakupionym przez magistrat starym domu rybackim, w którym zorganizowano pierwszą leśniczówkę.
Wykupiony wówczas na potrzeby leśniczego teren, przez lata pozostawał w zarządzie administracji leśnej.
Dom został sprzedany prywatnemu właścicielowi i od kilku lat czeka na jego decyzję - co dalej.

pomiędzy ul.Żeromskiego i ul.Steyera, za kościołem.
Podgląd
galeria foto

Kościół ewangelicki
Pierwsza wzmianka o tym kościele pochodzi z 1417 roku, kiedy pełnił on funkcję kościoła parafialnego w Nowym Helu. W 1525 roku został przekształcony w świątynię protestancką pod wezwaniem św. Piotra i Pawła. W 1861 roku sztormy podmyły część frontową budynku, która wraz ze starą barokową wieżą osunęła się do morza. W 1864 r rozebrano pozostałości starej wieży i postawiono nową. W 1918 roku usunięto z niej iglicę, a w 1920 przeprowadzono remont kościoła, w czasie którego starą wieżę całkowicie usunięto. Nową - drewnianą, o innym kształcie - posadowiono nad wejściem. Tę wieżę częściowo rozebrano w czasie obrony Helu w 1939 r.
Po wojnie budynek przejęło państwo i w 1959 roku odrestaurowano go.
Przedwojenną plebanię ewangelicką przekształcono w klasztor Franciszkanów i plebanię katolicką.
W 1972 roku budynek kościoła przekazano Centralnemu Muzeum Morskiemu w Gdańsku (od 10 grudnia 2013 r. - Narodowe Muzeum Morskie), które utworzyło tam swój oddział - Muzeum Rybołówstwa.

ul. Bulwar Nadmorski 2
Podgląd
galeria foto

Dom Rybaka
Dom Rybaka - zwany popularnie "Rybak"
zbudowany w latach 50-tych XX w. jako tymczasowy hotel dla rybaków i ich rodzin - stał sie z czasem stałym, zwykłym domem mieszkalnym.
Zarządzany przez wspólnotę boryka sie stale z brakiem funduszy na remont.

ul. Żeromskiego 14
Podgląd
galeria foto

Dom Polski
W czasach pruskich dom należał do rodziny Kamrath. W Helu była znana gospoda prowadzona przez Charlottę Kamrath, wymieniona jeszcze w przewodniku Orłowicza z 1924 r.
Od 1921 r. w tym budynku działał sklep kolonialny i pierwsza w Helu polska restauracja, a dom nosił dumny szyld "Dom polski" - choć był aż do czasów powojennych własnością czysto niemieckiej rodziny Kamrath.
W istniejącym do dziś pawilonie położonym w głębi za domem działała po wojnie piwiarnia Charlotta - od imienia Charlotty Kamrath.
W marcu 2001 r. zmarł mieszkający tam do ostatka helski Niemiec - Max Kamrath a dom przeszedł w ręce dalekich krewnych.
Obecnie budynek straszy wlokącym się, zaniedbanym remontem i szpetnymi blachami osłaniającymi od lat przyziemie nowego, ładnie zaprojektowanego budynku.

ul. Wiejska 81
Podgląd
galeria foto

Dom Hallmanna
Wraz otwarciem kąpieliska morskiego w czerwcu 1896 roku rozpoczęto przebudowę ul. Wiejskiej wznosząc nowe murowane budynki hoteli i pensjonatów.
Już w 1910 roku działał w tym domu pensjonat i restauracja oraz kawiarnia helskiego wędzarza Karla Hallmana.
Od lat 50-tych w budynku działała restauracja i piwiarnia "Kaszubska", miejsce żywe we wspomnieniach mieszkańców Helu. Następnie budynek gościł wiele lat "Tawernę u Maćka"
Późniejsze przeznaczenie lokalu zmienia się niemal co rok.

ul. Wiejska 82
Podgląd
galeria foto

Willa MARYLA
W drugiej linii ul. Wiejskiej zbudowano w okresie międzywojennym nowoczesny pensjonat MARYLA.
(Na pocztówce przybito pieczątkę pensjonatu Quo vadis, który znajdował się za Rivierą, w stronę Cypla)
Po roku 1936 został on zajęty przez wojsko - stacjonował tam aż do wojny oddział Żandarmerii Wojskowej.
Jeden z żandarmów - Antoni Seroka napisał świetnie ocenianą książkę "32 dni obrony Helu".
Po zakończeniu wojny, do 1957 r. siedziba tzw. Informacji Wojskowej (czyli bezpieki w wojsku - rozwiązanej 10 stycznia 1957 r.)
Obecnie jest to dom mieszkalny otoczony powstałymi od wojny nowszymi budowlami.

ul. Wiejska 79
Podgląd
galeria foto

Budynek Nadleśnictwa
Zbudowany przez wojną budynek Nadleśnictwa odegrał ważną rolę w obronie Helu, gdyż w jego piwnicach znajdował się schron.
Zainteresowanych odsyłam do książki Antoniego Seroki - 32 dni obrony Helu.

ul. Wiejska 71
Podgląd
galeria foto

Hotel RIVIERA
Budynek zaprojektowany w manierze modernizmu - maksymalnej prostoty i pozbawienia choćby cienia jakiejkolwiek stylizacji zbudował architekt-budowniczy Wojciech Liebert z Pucka dla rodziny Mazurkiewiczów z Bydgoszczy. Liebert był także autorem kościoła w Mrzezinie p.w. Św. Aniołów Stróżów.
Rivierę zbudowano w 1929 r. jako jeden z największych hoteli w Helu. Od strony zatoki miała piękna drewnianą werandę, do stóp której dochodziła własna piaszczysta plaża.
Nie przyciągająca wzroku architektura budynku spowodowała, że ilość zachowanych fotografii jest bardzo niewielka.
Werandę od strony portu w latach 80-tych rozebrano.
Po wojnie budynek przechodził przez ręce kolejnych właścicieli, aż w końcu znana rodzina Helan kupiła go od Hydrobudowy.

ul. Wiejska 130